Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός εγκατάλειψη προβλήματα νευρική ραντεβού θανάτου ψυχολόγος συμπεριφοράς κρίσεις μετρό βουλιμία φοβίες σχέσεις συνεδρίες φόβος ψυχοθεραπεύτρια ψυχοθεραπείας αυτογνωσία προσέγγιση συναισθήματα ψυχολόγοι αναπτυξιακή ψυχοθεραπεία αυτοπραγμάτωση αυτοεκτίμηση συμβουλευτική κενό πανικού διαταραχή κέντρο δυσκολίες διάχυτη κατάθλιψη ψυχοθεραπευτής ψυχολογία ανορεξία άγχος Ακρόπολη αναλυτική χαμηλή Αθήνα γονέων φαντασιώσεις γνωσιακή διάσχισηκατακερματισμένος μου εαυτός μετρό αναπτυξιακή αυτοπραγμάτωση ψυχοθεραπείας ψυχολογία φαντασιώσεις ψυχοθεραπευτής χαμηλή βουλιμία άγχος αυτοεκτίμηση γονέων διάσχιση γνωσιακή εγκατάλειψη διάχυτη αναλυτική κατάθλιψη προβλήματα διαταραχή κέντρο πανικού σχέσεις φοβίες ψυχοθεραπεία φόβος αυτογνωσία κρίσεις θανάτου συμπεριφοράς Αθήνα προσέγγιση ψυχολόγος συναισθήματα ψυχολόγοι συνεδρίες ψυχοθεραπεύτρια Ακρόπολη δυσκολίες ραντεβού συμβουλευτική ανορεξία κενό νευρική κατακερματισμένος μου εαυτός κενό ψυχολόγοι βουλιμία ψυχοθεραπεία γνωσιακή αναπτυξιακή αυτοπραγμάτωση αναλυτική συμβουλευτική διαταραχή σχέσεις αυτογνωσία ψυχοθεραπεύτρια φαντασιώσεις αυτοεκτίμηση διάχυτη ψυχολόγος συμπεριφοράς άγχος πανικού κατάθλιψη διάσχιση ψυχολογία κρίσεις νευρική ανορεξία φοβίες εγκατάλειψη συνεδρίες γονέων προβλήματα κέντρο χαμηλή προσέγγιση μετρό Ακρόπολη ραντεβού ψυχοθεραπείας Αθήνα φόβος συναισθήματα θανάτου δυσκολίες ψυχοθεραπευτής κατακερματισμένος μου εαυτός γονέων ψυχοθεραπευτής φόβος φοβίες βουλιμία συναισθήματα Αθήνα ψυχοθεραπεύτρια συνεδρίες ψυχοθεραπεία μετρό διαταραχή αναλυτική πανικού διάχυτη συμπεριφοράς διάσχιση γνωσιακή κρίσεις άγχος ανορεξία αυτοπραγμάτωση Ακρόπολη ψυχολόγοι φαντασιώσεις προσέγγιση εγκατάλειψη αυτοεκτίμηση συμβουλευτική ψυχοθεραπείας αναπτυξιακή χαμηλή ψυχολόγος θανάτου κέντρο ραντεβού κενό κατάθλιψη νευρική αυτογνωσία δυσκολίες σχέσεις προβλήματα ψυχολογία κατακερματισμένος μου εαυτός εγκατάλειψη αυτοεκτίμηση ψυχοθεραπείας γονέων βουλιμία συνεδρίες κατάθλιψη φοβίες μετρό διάσχιση κέντρο αναπτυξιακή συμβουλευτική φόβος χαμηλή ανορεξία διαταραχή φαντασιώσεις ψυχολόγος κρίσεις γνωσιακή ψυχολογία ψυχοθεραπευτής κενό σχέσεις θανάτου προβλήματα ψυχολόγοι Αθήνα αναλυτική αυτογνωσία διάχυτη ραντεβού συναισθήματα ψυχοθεραπεία συμπεριφοράς νευρική αυτοπραγμάτωση προσέγγιση ψυχοθεραπεύτρια πανικού δυσκολίες Ακρόπολη άγχος