Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός άγχος ψυχοθεραπευτής Ακρόπολη εγκατάλειψη νευρική βουλιμία συμπεριφοράς διάχυτη ψυχολόγοι ψυχοθεραπεία δυσκολίες προβλήματα κέντρο αυτοπραγμάτωση ψυχολόγος ανορεξία ραντεβού συμβουλευτική ψυχολογία κενό διαταραχή προσέγγιση χαμηλή συναισθήματα αυτογνωσία θανάτου αναλυτική κρίσεις αυτοεκτίμηση γνωσιακή διάσχιση συνεδρίες κατάθλιψη φαντασιώσεις γονέων ψυχοθεραπεύτρια φόβος αναπτυξιακή Αθήνα σχέσεις ψυχοθεραπείας πανικού μετρό φοβίεςκατακερματισμένος μου εαυτός αυτοεκτίμηση ψυχολόγος ψυχολόγοι αυτογνωσία εγκατάλειψη νευρική δυσκολίες συμπεριφοράς ανορεξία αναπτυξιακή συναισθήματα Ακρόπολη αναλυτική Αθήνα ψυχοθεραπεύτρια ψυχοθεραπευτής πανικού κενό άγχος αυτοπραγμάτωση φόβος κρίσεις φαντασιώσεις ψυχολογία γνωσιακή κέντρο μετρό σχέσεις χαμηλή ψυχοθεραπεία διάσχιση συμβουλευτική διάχυτη ραντεβού διαταραχή φοβίες γονέων βουλιμία συνεδρίες κατάθλιψη προβλήματα ψυχοθεραπείας θανάτου προσέγγιση κατακερματισμένος μου εαυτός αυτοπραγμάτωση ψυχοθεραπευτής συναισθήματα βουλιμία πανικού θανάτου κέντρο μετρό φόβος συμβουλευτική συμπεριφοράς κενό ψυχολόγοι ψυχοθεραπεύτρια άγχος φαντασιώσεις νευρική διάσχιση ανορεξία αναλυτική προσέγγιση χαμηλή ψυχολόγος ψυχολογία διαταραχή κρίσεις σχέσεις αυτοεκτίμηση αναπτυξιακή προβλήματα Αθήνα συνεδρίες αυτογνωσία ψυχοθεραπείας δυσκολίες κατάθλιψη φοβίες ψυχοθεραπεία Ακρόπολη γνωσιακή διάχυτη εγκατάλειψη γονέων ραντεβού κατακερματισμένος μου εαυτός νευρική κενό αυτοεκτίμηση προβλήματα γνωσιακή αναπτυξιακή συμβουλευτική ραντεβού φαντασιώσεις συμπεριφοράς ψυχολόγος αυτογνωσία θανάτου κατάθλιψη κέντρο ψυχολογία χαμηλή δυσκολίες συναισθήματα ψυχοθεραπεύτρια Ακρόπολη διάσχιση κρίσεις φοβίες συνεδρίες διάχυτη προσέγγιση ψυχοθεραπευτής ψυχοθεραπείας ψυχολόγοι άγχος αναλυτική αυτοπραγμάτωση μετρό Αθήνα βουλιμία πανικού σχέσεις ανορεξία ψυχοθεραπεία διαταραχή φόβος γονέων εγκατάλειψη κατακερματισμένος μου εαυτός κενό εγκατάλειψη ψυχοθεραπεία διάχυτη φαντασιώσεις ανορεξία χαμηλή διάσχιση αυτοπραγμάτωση θανάτου γονέων πανικού συμβουλευτική προβλήματα συνεδρίες μετρό συμπεριφοράς προσέγγιση κρίσεις φοβίες βουλιμία Ακρόπολη ψυχολόγοι νευρική αυτογνωσία δυσκολίες ψυχολογία αναλυτική σχέσεις άγχος ψυχοθεραπευτής φόβος γνωσιακή κέντρο συναισθήματα κατάθλιψη ψυχοθεραπείας ραντεβού ψυχολόγος αυτοεκτίμηση διαταραχή αναπτυξιακή ψυχοθεραπεύτρια Αθήνα κατακερματισμένος μου εαυτός ψυχολόγος φόβος κέντρο βουλιμία συμβουλευτική Αθήνα προβλήματα διάχυτη κρίσεις συναισθήματα σχέσεις αυτοπραγμάτωση γνωσιακή ανορεξία δυσκολίες Ακρόπολη ψυχοθεραπείας μετρό συμπεριφοράς συνεδρίες ραντεβού νευρική αυτογνωσία προσέγγιση διαταραχή γονέων διάσχιση εγκατάλειψη φοβίες χαμηλή ψυχοθεραπευτής αυτοεκτίμηση αναπτυξιακή αναλυτική ψυχοθεραπεία φαντασιώσεις πανικού ψυχοθεραπεύτρια κενό ψυχολογία άγχος κατάθλιψη ψυχολόγοι θανάτου