Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός χαμηλή συναισθήματα φαντασιώσεις μετρό συμβουλευτική αναπτυξιακή συμπεριφοράς ψυχολόγοι γνωσιακή συνεδρίες Αθήνα ψυχολογία αυτοπραγμάτωση πανικού θανάτου νευρική κενό σχέσεις αυτογνωσία άγχος ραντεβού ψυχοθεραπείας κρίσεις ψυχοθεραπεύτρια Ακρόπολη εγκατάλειψη κέντρο αυτοεκτίμηση διάχυτη προβλήματα ψυχοθεραπευτής δυσκολίες φοβίες διαταραχή ψυχολόγος προσέγγιση ανορεξία γονέων διάσχιση φόβος βουλιμία αναλυτική ψυχοθεραπεία κατάθλιψηκατακερματισμένος μου εαυτός ψυχολογία θανάτου μετρό διαταραχή αναπτυξιακή χαμηλή κέντρο συνεδρίες συμπεριφοράς Αθήνα προβλήματα πανικού άγχος βουλιμία κατάθλιψη ψυχοθεραπεία κενό γονέων αυτοπραγμάτωση συμβουλευτική κρίσεις συναισθήματα σχέσεις νευρική ψυχολόγοι διάχυτη αυτοεκτίμηση δυσκολίες αναλυτική ψυχοθεραπείας εγκατάλειψη ραντεβού φοβίες ανορεξία ψυχοθεραπευτής προσέγγιση διάσχιση γνωσιακή ψυχοθεραπεύτρια φαντασιώσεις ψυχολόγος αυτογνωσία Ακρόπολη φόβος κατακερματισμένος μου εαυτός ψυχολογία συναισθήματα γνωσιακή διάσχιση εγκατάλειψη ψυχοθεραπεύτρια αυτοπραγμάτωση προσέγγιση άγχος φοβίες συμπεριφοράς γονέων αναπτυξιακή βουλιμία αυτοεκτίμηση χαμηλή ψυχοθεραπείας θανάτου ραντεβού δυσκολίες συνεδρίες διάχυτη ανορεξία ψυχολόγοι διαταραχή συμβουλευτική Ακρόπολη νευρική ψυχολόγος ψυχοθεραπευτής κέντρο πανικού μετρό κατάθλιψη αναλυτική κρίσεις φόβος αυτογνωσία σχέσεις φαντασιώσεις Αθήνα προβλήματα κενό ψυχοθεραπεία κατακερματισμένος μου εαυτός συνεδρίες σχέσεις αυτογνωσία θανάτου αυτοεκτίμηση νευρική ψυχοθεραπεύτρια ραντεβού ανορεξία συναισθήματα συμπεριφοράς βουλιμία χαμηλή γονέων κέντρο αναπτυξιακή ψυχολογία αυτοπραγμάτωση κενό αναλυτική εγκατάλειψη διάχυτη άγχος φόβος συμβουλευτική προβλήματα φοβίες ψυχοθεραπευτής δυσκολίες Ακρόπολη ψυχολόγοι ψυχοθεραπεία κρίσεις γνωσιακή ψυχολόγος κατάθλιψη μετρό προσέγγιση διαταραχή Αθήνα ψυχοθεραπείας φαντασιώσεις διάσχιση πανικού