Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός αναλυτική μετρό αυτογνωσία προβλήματα νευρική ψυχολόγοι κρίσεις ψυχολογία συμπεριφοράς συνεδρίες αυτοπραγμάτωση κενό αναπτυξιακή Ακρόπολη σχέσεις διάχυτη φόβος συναισθήματα ψυχοθεραπεύτρια πανικού ψυχοθεραπείας αυτοεκτίμηση κέντρο διάσχιση φαντασιώσεις συμβουλευτική εγκατάλειψη ψυχοθεραπεία χαμηλή φοβίες κατάθλιψη προσέγγιση διαταραχή ψυχολόγος ανορεξία Αθήνα βουλιμία ραντεβού δυσκολίες γονέων άγχος θανάτου ψυχοθεραπευτής γνωσιακήκατακερματισμένος μου εαυτός ψυχολογία φοβίες ψυχολόγοι διαταραχή συνεδρίες ψυχοθεραπεύτρια ραντεβού αναπτυξιακή κατάθλιψη φαντασιώσεις ψυχοθεραπείας γονέων διάχυτη Ακρόπολη συναισθήματα ψυχοθεραπευτής κέντρο προσέγγιση αυτοεκτίμηση κενό αυτογνωσία ψυχολόγος γνωσιακή νευρική Αθήνα μετρό άγχος χαμηλή κρίσεις βουλιμία σχέσεις πανικού ανορεξία φόβος αυτοπραγμάτωση συμπεριφοράς διάσχιση συμβουλευτική θανάτου προβλήματα δυσκολίες εγκατάλειψη ψυχοθεραπεία αναλυτική κατακερματισμένος μου εαυτός ψυχολόγος βουλιμία ψυχοθεραπεύτρια διαταραχή σχέσεις νευρική συναισθήματα χαμηλή πανικού ραντεβού διάσχιση διάχυτη αναλυτική ψυχοθεραπευτής ψυχολογία κενό ψυχοθεραπείας φόβος θανάτου προσέγγιση γονέων κατάθλιψη κρίσεις συμβουλευτική αυτογνωσία ψυχοθεραπεία δυσκολίες αναπτυξιακή κέντρο φαντασιώσεις προβλήματα Αθήνα ψυχολόγοι αυτοεκτίμηση μετρό γνωσιακή άγχος εγκατάλειψη συνεδρίες φοβίες Ακρόπολη αυτοπραγμάτωση ανορεξία συμπεριφοράς κατακερματισμένος μου εαυτός γνωσιακή ψυχολόγος πανικού συμβουλευτική αναπτυξιακή φαντασιώσεις κέντρο ψυχοθεραπεία σχέσεις φοβίες νευρική μετρό συναισθήματα ανορεξία αυτογνωσία αυτοπραγμάτωση προσέγγιση προβλήματα άγχος ραντεβού εγκατάλειψη κενό Αθήνα ψυχοθεραπευτής γονέων διαταραχή συμπεριφοράς βουλιμία θανάτου ψυχολόγοι κρίσεις ψυχοθεραπείας συνεδρίες αναλυτική Ακρόπολη φόβος διάσχιση αυτοεκτίμηση δυσκολίες διάχυτη ψυχοθεραπεύτρια χαμηλή ψυχολογία κατάθλιψη κατακερματισμένος μου εαυτός φόβος αυτοεκτίμηση ψυχοθεραπεύτρια ψυχολόγοι ψυχοθεραπεία φοβίες γονέων δυσκολίες διάσχιση κατάθλιψη Ακρόπολη ραντεβού βουλιμία διάχυτη κενό ψυχολόγος αναλυτική κρίσεις θανάτου χαμηλή φαντασιώσεις προσέγγιση αναπτυξιακή ανορεξία συμπεριφοράς μετρό άγχος εγκατάλειψη προβλήματα νευρική ψυχολογία Αθήνα ψυχοθεραπείας συμβουλευτική κέντρο διαταραχή αυτοπραγμάτωση συνεδρίες σχέσεις πανικού συναισθήματα ψυχοθεραπευτής αυτογνωσία γνωσιακή κατακερματισμένος μου εαυτός αναπτυξιακή άγχος πανικού ψυχοθεραπεύτρια Αθήνα δυσκολίες κενό φαντασιώσεις γονέων προσέγγιση φόβος προβλήματα διαταραχή βουλιμία συνεδρίες γνωσιακή κέντρο ψυχοθεραπεία ψυχολόγος κατάθλιψη θανάτου συμπεριφοράς ραντεβού διάσχιση νευρική χαμηλή αυτοεκτίμηση φοβίες αναλυτική ανορεξία συναισθήματα ψυχολογία σχέσεις ψυχοθεραπευτής Ακρόπολη συμβουλευτική αυτογνωσία μετρό εγκατάλειψη αυτοπραγμάτωση ψυχολόγοι κρίσεις διάχυτη ψυχοθεραπείας