Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός νευρική ανορεξία άγχος προβλήματα ψυχοθεραπείας ψυχολόγοι φαντασιώσεις διαταραχή φοβίες διάχυτη δυσκολίες συναισθήματα Ακρόπολη ψυχοθεραπεία αυτοπραγμάτωση θανάτου ψυχολόγος ψυχολογία ψυχοθεραπευτής κέντρο αυτοεκτίμηση βουλιμία χαμηλή συμβουλευτική Αθήνα διάσχιση συμπεριφοράς συνεδρίες εγκατάλειψη ψυχοθεραπεύτρια αναπτυξιακή πανικού κενό γονέων μετρό προσέγγιση σχέσεις γνωσιακή ραντεβού φόβος κρίσεις κατάθλιψη αναλυτική αυτογνωσίακατακερματισμένος μου εαυτός ψυχολόγοι αναπτυξιακή βουλιμία σχέσεις άγχος διαταραχή συνεδρίες ψυχοθεραπευτής αναλυτική φαντασιώσεις συναισθήματα νευρική γονέων πανικού κρίσεις ανορεξία διάχυτη προσέγγιση δυσκολίες ψυχολόγος ψυχοθεραπεία χαμηλή ραντεβού ψυχολογία φόβος προβλήματα κέντρο μετρό Αθήνα γνωσιακή αυτογνωσία εγκατάλειψη συμβουλευτική ψυχοθεραπείας θανάτου ψυχοθεραπεύτρια αυτοεκτίμηση κενό αυτοπραγμάτωση Ακρόπολη συμπεριφοράς διάσχιση φοβίες κατάθλιψη κατακερματισμένος μου εαυτός μετρό ψυχοθεραπευτής ψυχολογία ψυχολόγος προσέγγιση ανορεξία συμπεριφοράς κενό πανικού βουλιμία γνωσιακή διάχυτη φοβίες φόβος εγκατάλειψη προβλήματα κέντρο νευρική αυτοεκτίμηση ψυχοθεραπείας συνεδρίες δυσκολίες αυτοπραγμάτωση γονέων κατάθλιψη άγχος αυτογνωσία ραντεβού χαμηλή θανάτου αναλυτική ψυχολόγοι ψυχοθεραπεία αναπτυξιακή συναισθήματα ψυχοθεραπεύτρια κρίσεις φαντασιώσεις διαταραχή Ακρόπολη διάσχιση σχέσεις συμβουλευτική Αθήνα κατακερματισμένος μου εαυτός φόβος προβλήματα αναπτυξιακή εγκατάλειψη αυτογνωσία χαμηλή νευρική διάχυτη Αθήνα ψυχοθεραπεία συναισθήματα σχέσεις Ακρόπολη μετρό συμπεριφοράς συνεδρίες διάσχιση δυσκολίες ψυχοθεραπευτής προσέγγιση κενό γονέων ψυχολογία κρίσεις πανικού αυτοπραγμάτωση κατάθλιψη διαταραχή γνωσιακή ψυχοθεραπείας ανορεξία θανάτου ψυχολόγος φαντασιώσεις συμβουλευτική ψυχοθεραπεύτρια κέντρο αυτοεκτίμηση άγχος αναλυτική ραντεβού ψυχολόγοι φοβίες βουλιμία κατακερματισμένος μου εαυτός συναισθήματα πανικού κέντρο ραντεβού προσέγγιση κενό συνεδρίες εγκατάλειψη προβλήματα αυτοεκτίμηση ψυχολογία φοβίες βουλιμία κρίσεις ψυχοθεραπεύτρια άγχος ψυχοθεραπευτής αυτογνωσία Ακρόπολη χαμηλή συμπεριφοράς αναπτυξιακή σχέσεις φαντασιώσεις γονέων ψυχολόγοι Αθήνα ψυχοθεραπεία διάσχιση δυσκολίες αυτοπραγμάτωση θανάτου διάχυτη ανορεξία συμβουλευτική ψυχοθεραπείας κατάθλιψη φόβος γνωσιακή αναλυτική νευρική ψυχολόγος μετρό διαταραχή κατακερματισμένος μου εαυτός κενό σχέσεις ψυχολόγος ψυχοθεραπεία ψυχολόγοι συμβουλευτική αυτογνωσία χαμηλή Ακρόπολη συναισθήματα γνωσιακή ραντεβού άγχος αυτοπραγμάτωση αυτοεκτίμηση δυσκολίες διαταραχή βουλιμία θανάτου αναλυτική ψυχοθεραπεύτρια Αθήνα διάσχιση διάχυτη συνεδρίες κατάθλιψη φόβος ψυχοθεραπευτής γονέων συμπεριφοράς ψυχολογία νευρική κέντρο φοβίες κρίσεις αναπτυξιακή ψυχοθεραπείας εγκατάλειψη προβλήματα ανορεξία μετρό φαντασιώσεις προσέγγιση πανικού