Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός συναισθήματα αυτογνωσία συμβουλευτική δυσκολίες χαμηλή προσέγγιση Αθήνα μετρό ψυχολόγος διάσχιση κέντρο κενό ανορεξία γνωσιακή ψυχολόγοι αναπτυξιακή Ακρόπολη συμπεριφοράς ραντεβού πανικού σχέσεις συνεδρίες διαταραχή φοβίες ψυχοθεραπεύτρια ψυχοθεραπείας ψυχολογία γονέων βουλιμία αυτοεκτίμηση φαντασιώσεις αυτοπραγμάτωση προβλήματα κρίσεις αναλυτική κατάθλιψη ψυχοθεραπευτής διάχυτη εγκατάλειψη νευρική ψυχοθεραπεία θανάτου φόβος άγχοςκατακερματισμένος μου εαυτός άγχος προβλήματα φαντασιώσεις συναισθήματα φοβίες διάσχιση κενό ραντεβού εγκατάλειψη αυτογνωσία συμπεριφοράς αναπτυξιακή κρίσεις Ακρόπολη ανορεξία ψυχολόγος προσέγγιση Αθήνα χαμηλή συνεδρίες ψυχοθεραπευτής σχέσεις ψυχοθεραπεία ψυχοθεραπεύτρια θανάτου γονέων μετρό κατάθλιψη πανικού ψυχοθεραπείας δυσκολίες κέντρο ψυχολογία γνωσιακή αυτοπραγμάτωση φόβος αυτοεκτίμηση διάχυτη συμβουλευτική ψυχολόγοι αναλυτική διαταραχή νευρική βουλιμία κατακερματισμένος μου εαυτός προσέγγιση κέντρο κρίσεις ψυχολογία διάσχιση διαταραχή συμπεριφοράς φαντασιώσεις νευρική ανορεξία φοβίες βουλιμία πανικού κατάθλιψη προβλήματα χαμηλή εγκατάλειψη φόβος ψυχοθεραπεία αυτοπραγμάτωση θανάτου ραντεβού συμβουλευτική ψυχολόγοι αυτοεκτίμηση μετρό γονέων συναισθήματα συνεδρίες ψυχοθεραπευτής σχέσεις ψυχοθεραπείας αναπτυξιακή αυτογνωσία άγχος γνωσιακή ψυχοθεραπεύτρια Ακρόπολη δυσκολίες ψυχολόγος Αθήνα αναλυτική κενό διάχυτη κατακερματισμένος μου εαυτός κρίσεις κέντρο συναισθήματα Ακρόπολη μετρό ψυχοθεραπείας αναπτυξιακή συμβουλευτική Αθήνα ψυχολόγοι σχέσεις ανορεξία αναλυτική φοβίες φαντασιώσεις γνωσιακή βουλιμία συνεδρίες ψυχολογία δυσκολίες ψυχοθεραπεύτρια συμπεριφοράς προσέγγιση θανάτου άγχος κενό ψυχοθεραπευτής διάχυτη εγκατάλειψη φόβος γονέων αυτοπραγμάτωση προβλήματα αυτοεκτίμηση ψυχολόγος αυτογνωσία διάσχιση χαμηλή ραντεβού κατάθλιψη ψυχοθεραπεία νευρική πανικού διαταραχή κατακερματισμένος μου εαυτός νευρική κατάθλιψη αυτοπραγμάτωση Αθήνα ψυχοθεραπεύτρια ψυχολόγος φόβος ψυχολογία βουλιμία εγκατάλειψη συμβουλευτική αναπτυξιακή σχέσεις δυσκολίες συναισθήματα μετρό κέντρο προβλήματα συνεδρίες ανορεξία ψυχοθεραπείας φαντασιώσεις αυτογνωσία ψυχοθεραπεία ψυχολόγοι αυτοεκτίμηση φοβίες κενό κρίσεις προσέγγιση θανάτου Ακρόπολη χαμηλή ραντεβού γνωσιακή διάχυτη γονέων συμπεριφοράς διάσχιση ψυχοθεραπευτής διαταραχή αναλυτική άγχος πανικού κατακερματισμένος μου εαυτός Ακρόπολη αυτογνωσία γονέων αναπτυξιακή φαντασιώσεις χαμηλή διαταραχή κέντρο αυτοεκτίμηση νευρική εγκατάλειψη Αθήνα ανορεξία ραντεβού μετρό φόβος αυτοπραγμάτωση προσέγγιση ψυχολόγοι κρίσεις διάχυτη συμβουλευτική ψυχοθεραπευτής θανάτου διάσχιση άγχος σχέσεις κατάθλιψη προβλήματα ψυχοθεραπεία δυσκολίες πανικού αναλυτική βουλιμία ψυχοθεραπεύτρια συνεδρίες ψυχολόγος φοβίες κενό συμπεριφοράς ψυχολογία γνωσιακή συναισθήματα ψυχοθεραπείας