Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός κρίσεις άγχος ψυχολόγοι διαταραχή θανάτου ψυχοθεραπεία αναλυτική γονέων προσέγγιση ανορεξία ψυχοθεραπείας φόβος προβλήματα ψυχοθεραπευτής ψυχοθεραπεύτρια συνεδρίες βουλιμία διάσχιση μετρό πανικού διάχυτη Αθήνα Ακρόπολη αυτογνωσία ραντεβού γνωσιακή κέντρο νευρική αυτοπραγμάτωση αυτοεκτίμηση σχέσεις κατάθλιψη ψυχολόγος φαντασιώσεις φοβίες συναισθήματα κενό δυσκολίες χαμηλή εγκατάλειψη συμπεριφοράς συμβουλευτική αναπτυξιακή ψυχολογίακατακερματισμένος μου εαυτός ψυχολόγοι Αθήνα Ακρόπολη διάσχιση βουλιμία αναλυτική συνεδρίες δυσκολίες συναισθήματα αυτογνωσία ραντεβού πανικού αυτοεκτίμηση νευρική ψυχολόγος προσέγγιση κέντρο ανορεξία ψυχοθεραπεία κρίσεις φόβος ψυχοθεραπείας άγχος σχέσεις φοβίες αναπτυξιακή εγκατάλειψη φαντασιώσεις κενό μετρό συμβουλευτική γνωσιακή διαταραχή ψυχολογία κατάθλιψη συμπεριφοράς γονέων ψυχοθεραπεύτρια διάχυτη χαμηλή θανάτου ψυχοθεραπευτής αυτοπραγμάτωση προβλήματα κατακερματισμένος μου εαυτός δυσκολίες ψυχοθεραπείας κατάθλιψη κενό γονέων συναισθήματα αναπτυξιακή Αθήνα γνωσιακή αυτογνωσία άγχος πανικού ψυχολόγος αυτοπραγμάτωση ψυχολόγοι διάσχιση Ακρόπολη σχέσεις φαντασιώσεις συμβουλευτική φοβίες προβλήματα συμπεριφοράς διαταραχή ψυχοθεραπευτής μετρό ψυχοθεραπεία ψυχοθεραπεύτρια διάχυτη αυτοεκτίμηση εγκατάλειψη αναλυτική νευρική ραντεβού προσέγγιση βουλιμία συνεδρίες ανορεξία ψυχολογία κρίσεις κέντρο χαμηλή θανάτου φόβος κατακερματισμένος μου εαυτός σχέσεις αναλυτική γονέων Ακρόπολη ψυχολόγος διαταραχή αναπτυξιακή ραντεβού θανάτου ψυχοθεραπεύτρια μετρό εγκατάλειψη κατάθλιψη διάσχιση φόβος άγχος προσέγγιση φαντασιώσεις δυσκολίες πανικού ψυχολόγοι συμβουλευτική ψυχοθεραπείας ψυχολογία νευρική βουλιμία κέντρο ψυχοθεραπεία συμπεριφοράς διάχυτη αυτοπραγμάτωση γνωσιακή φοβίες αυτοεκτίμηση Αθήνα κενό χαμηλή κρίσεις προβλήματα ψυχοθεραπευτής αυτογνωσία ανορεξία συνεδρίες συναισθήματα κατακερματισμένος μου εαυτός ψυχοθεραπείας διάχυτη αναλυτική ψυχολόγοι Αθήνα αυτοεκτίμηση ψυχοθεραπευτής κρίσεις χαμηλή βουλιμία κέντρο εγκατάλειψη Ακρόπολη φαντασιώσεις θανάτου ραντεβού σχέσεις πανικού ψυχοθεραπεύτρια ανορεξία συμπεριφοράς διαταραχή συναισθήματα δυσκολίες αναπτυξιακή κενό γονέων γνωσιακή συμβουλευτική άγχος ψυχολόγος διάσχιση ψυχοθεραπεία ψυχολογία νευρική προσέγγιση αυτογνωσία κατάθλιψη φόβος μετρό φοβίες συνεδρίες αυτοπραγμάτωση προβλήματα κατακερματισμένος μου εαυτός διάχυτη Αθήνα πανικού εγκατάλειψη κέντρο φόβος διάσχιση ανορεξία προσέγγιση ψυχοθεραπευτής βουλιμία ψυχοθεραπείας κατάθλιψη ψυχολόγος αυτοεκτίμηση χαμηλή θανάτου νευρική Ακρόπολη γνωσιακή συμπεριφοράς δυσκολίες ψυχοθεραπεύτρια αυτογνωσία κρίσεις αναπτυξιακή μετρό συναισθήματα σχέσεις ραντεβού αυτοπραγμάτωση συνεδρίες κενό ψυχοθεραπεία ψυχολογία συμβουλευτική φαντασιώσεις διαταραχή άγχος ψυχολόγοι προβλήματα αναλυτική φοβίες γονέων