Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός γονέων φαντασιώσεις κατάθλιψη άγχος ψυχολόγος κενό διάσχιση διάχυτη Αθήνα αναπτυξιακή φόβος νευρική προβλήματα Ακρόπολη μετρό ψυχολογία ψυχοθεραπείας δυσκολίες προσέγγιση χαμηλή ψυχοθεραπεία αυτοπραγμάτωση ανορεξία διαταραχή αυτογνωσία συμπεριφοράς ψυχολόγοι ψυχοθεραπεύτρια πανικού συναισθήματα συνεδρίες βουλιμία φοβίες ψυχοθεραπευτής αναλυτική εγκατάλειψη γνωσιακή κέντρο σχέσεις θανάτου συμβουλευτική κρίσεις αυτοεκτίμηση ραντεβούκατακερματισμένος μου εαυτός συναισθήματα ψυχολόγος γονέων πανικού ψυχοθεραπευτής αυτοεκτίμηση αυτογνωσία διάχυτη φοβίες θανάτου βουλιμία διάσχιση Αθήνα συμβουλευτική ψυχοθεραπείας συμπεριφοράς άγχος διαταραχή κέντρο ψυχολογία αυτοπραγμάτωση αναλυτική προβλήματα χαμηλή ψυχοθεραπεύτρια νευρική κρίσεις μετρό φόβος συνεδρίες ραντεβού Ακρόπολη γνωσιακή δυσκολίες ανορεξία κενό ψυχοθεραπεία εγκατάλειψη κατάθλιψη ψυχολόγοι προσέγγιση σχέσεις φαντασιώσεις αναπτυξιακή κατακερματισμένος μου εαυτός δυσκολίες ραντεβού ψυχοθεραπείας αυτοπραγμάτωση νευρική φαντασιώσεις συμβουλευτική κέντρο αναπτυξιακή συνεδρίες Ακρόπολη αυτογνωσία πανικού ψυχοθεραπεία χαμηλή ψυχολόγος διάσχιση αναλυτική θανάτου μετρό βουλιμία εγκατάλειψη Αθήνα σχέσεις συναισθήματα φόβος κενό συμπεριφοράς άγχος προσέγγιση ψυχολογία κρίσεις γνωσιακή ψυχοθεραπευτής ανορεξία προβλήματα κατάθλιψη γονέων αυτοεκτίμηση διάχυτη ψυχοθεραπεύτρια διαταραχή φοβίες ψυχολόγοι κατακερματισμένος μου εαυτός κατάθλιψη χαμηλή προβλήματα ψυχολόγος φόβος ψυχολογία φοβίες συμβουλευτική μετρό θανάτου γονέων φαντασιώσεις αναπτυξιακή διαταραχή δυσκολίες ραντεβού Αθήνα ψυχοθεραπευτής συμπεριφοράς άγχος ανορεξία συναισθήματα κρίσεις πανικού γνωσιακή κενό συνεδρίες νευρική αυτογνωσία σχέσεις προσέγγιση διάχυτη ψυχοθεραπείας ψυχοθεραπεία αυτοεκτίμηση βουλιμία Ακρόπολη κέντρο εγκατάλειψη ψυχοθεραπεύτρια αυτοπραγμάτωση αναλυτική διάσχιση ψυχολόγοι κατακερματισμένος μου εαυτός μετρό φαντασιώσεις αυτοπραγμάτωση κρίσεις κατάθλιψη χαμηλή φοβίες αυτογνωσία ραντεβού ψυχολόγος αναπτυξιακή εγκατάλειψη διάχυτη φόβος γονέων αναλυτική ψυχολόγοι συναισθήματα θανάτου σχέσεις συμβουλευτική κενό γνωσιακή ψυχοθεραπεία πανικού ψυχοθεραπείας συμπεριφοράς ψυχολογία συνεδρίες άγχος προβλήματα Ακρόπολη διάσχιση αυτοεκτίμηση βουλιμία ανορεξία κέντρο νευρική προσέγγιση ψυχοθεραπευτής Αθήνα δυσκολίες ψυχοθεραπεύτρια διαταραχή κατακερματισμένος μου εαυτός ανορεξία ψυχολόγοι φαντασιώσεις ψυχοθεραπείας ραντεβού βουλιμία συνεδρίες γνωσιακή ψυχοθεραπεία γονέων πανικού ψυχολόγος ψυχοθεραπευτής συμβουλευτική ψυχολογία κέντρο σχέσεις διάχυτη προσέγγιση εγκατάλειψη κενό Ακρόπολη φόβος κατάθλιψη προβλήματα αυτοπραγμάτωση διαταραχή αυτογνωσία κρίσεις συναισθήματα αναλυτική διάσχιση άγχος μετρό συμπεριφοράς χαμηλή νευρική θανάτου Αθήνα αυτοεκτίμηση φοβίες αναπτυξιακή ψυχοθεραπεύτρια δυσκολίες