Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός διάχυτη συναισθήματα κατάθλιψη ψυχοθεραπεία μετρό ψυχοθεραπευτής χαμηλή διαταραχή ψυχοθεραπείας φοβίες αναλυτική αυτοπραγμάτωση προσέγγιση θανάτου διάσχιση δυσκολίες σχέσεις φαντασιώσεις συνεδρίες γνωσιακή κρίσεις κέντρο ψυχοθεραπεύτρια βουλιμία προβλήματα ψυχολογία γονέων Αθήνα ψυχολόγος νευρική αναπτυξιακή ανορεξία αυτοεκτίμηση αυτογνωσία πανικού φόβος ψυχολόγοι Ακρόπολη συμπεριφοράς εγκατάλειψη άγχος συμβουλευτική κενό ραντεβούκατακερματισμένος μου εαυτός φαντασιώσεις συμβουλευτική δυσκολίες νευρική συμπεριφοράς ψυχολόγοι αυτοεκτίμηση θανάτου άγχος σχέσεις συνεδρίες φοβίες κενό μετρό ψυχολογία πανικού βουλιμία προσέγγιση αναπτυξιακή χαμηλή ψυχοθεραπεία Ακρόπολη ψυχολόγος κρίσεις κέντρο κατάθλιψη διαταραχή διάσχιση συναισθήματα αυτοπραγμάτωση Αθήνα αναλυτική ραντεβού γνωσιακή γονέων ψυχοθεραπεύτρια ψυχοθεραπευτής διάχυτη ανορεξία αυτογνωσία φόβος προβλήματα εγκατάλειψη ψυχοθεραπείας κατακερματισμένος μου εαυτός φόβος αυτοπραγμάτωση αυτογνωσία νευρική γονέων άγχος κατάθλιψη προβλήματα πανικού συναισθήματα κρίσεις ραντεβού εγκατάλειψη δυσκολίες διάσχιση προσέγγιση σχέσεις Ακρόπολη αυτοεκτίμηση γνωσιακή ψυχολόγοι συμβουλευτική ψυχοθεραπευτής κέντρο συμπεριφοράς φοβίες μετρό θανάτου ψυχοθεραπεύτρια χαμηλή ψυχολογία Αθήνα φαντασιώσεις διάχυτη κενό αναλυτική ανορεξία αναπτυξιακή ψυχοθεραπεία συνεδρίες διαταραχή ψυχοθεραπείας βουλιμία ψυχολόγος κατακερματισμένος μου εαυτός χαμηλή ραντεβού διαταραχή φόβος ψυχοθεραπευτής Ακρόπολη κενό ψυχολογία γονέων θανάτου συμβουλευτική κέντρο αυτοεκτίμηση δυσκολίες εγκατάλειψη σχέσεις συνεδρίες ανορεξία προβλήματα ψυχοθεραπεύτρια γνωσιακή πανικού άγχος αυτογνωσία ψυχοθεραπεία συναισθήματα ψυχολόγοι φοβίες διάχυτη βουλιμία μετρό ψυχοθεραπείας κρίσεις ψυχολόγος διάσχιση φαντασιώσεις συμπεριφοράς προσέγγιση Αθήνα νευρική αναλυτική αναπτυξιακή αυτοπραγμάτωση κατάθλιψη κατακερματισμένος μου εαυτός άγχος γονέων πανικού ψυχοθεραπείας κατάθλιψη ψυχοθεραπεύτρια διαταραχή αναπτυξιακή φοβίες ψυχολογία διάχυτη κρίσεις γνωσιακή κέντρο συνεδρίες αυτοεκτίμηση θανάτου Αθήνα νευρική προβλήματα μετρό αναλυτική βουλιμία εγκατάλειψη ψυχολόγος φαντασιώσεις χαμηλή αυτογνωσία προσέγγιση Ακρόπολη ψυχοθεραπεία φόβος ραντεβού κενό ψυχοθεραπευτής ψυχολόγοι συμπεριφοράς συμβουλευτική διάσχιση σχέσεις αυτοπραγμάτωση δυσκολίες ανορεξία συναισθήματα