Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός χαμηλή αναπτυξιακή ψυχοθεραπεύτρια ψυχοθεραπεία αναλυτική ψυχοθεραπείας φόβος αυτοεκτίμηση νευρική προσέγγιση ψυχολόγος φαντασιώσεις αυτοπραγμάτωση κρίσεις πανικού ψυχολογία ψυχοθεραπευτής συμπεριφοράς φοβίες ψυχολόγοι ανορεξία ραντεβού κενό Ακρόπολη κέντρο συμβουλευτική αυτογνωσία διάσχιση άγχος διαταραχή προβλήματα θανάτου μετρό Αθήνα γονέων συναισθήματα συνεδρίες διάχυτη γνωσιακή κατάθλιψη εγκατάλειψη σχέσεις βουλιμία δυσκολίεςκατακερματισμένος μου εαυτός γνωσιακή βουλιμία Ακρόπολη αναπτυξιακή Αθήνα προσέγγιση κρίσεις συναισθήματα ψυχολογία διάχυτη ψυχολόγος φοβίες αναλυτική νευρική ραντεβού δυσκολίες άγχος αυτοεκτίμηση συνεδρίες κενό συμβουλευτική ψυχοθεραπεία κέντρο σχέσεις ψυχοθεραπείας θανάτου συμπεριφοράς ψυχοθεραπευτής αυτοπραγμάτωση μετρό ανορεξία γονέων ψυχολόγοι διάσχιση κατάθλιψη προβλήματα ψυχοθεραπεύτρια χαμηλή πανικού διαταραχή αυτογνωσία εγκατάλειψη φόβος φαντασιώσεις κατακερματισμένος μου εαυτός εγκατάλειψη κέντρο φαντασιώσεις συμπεριφοράς ψυχοθεραπεύτρια συμβουλευτική Αθήνα μετρό συναισθήματα σχέσεις φοβίες ανορεξία προβλήματα αυτογνωσία διαταραχή αυτοεκτίμηση προσέγγιση ψυχοθεραπείας ψυχολογία κατάθλιψη κενό νευρική φόβος διάσχιση Ακρόπολη ψυχοθεραπεία βουλιμία δυσκολίες συνεδρίες ραντεβού γονέων θανάτου χαμηλή ψυχολόγος αναλυτική αυτοπραγμάτωση άγχος ψυχοθεραπευτής κρίσεις πανικού αναπτυξιακή διάχυτη ψυχολόγοι γνωσιακή κατακερματισμένος μου εαυτός δυσκολίες γνωσιακή αναλυτική συναισθήματα διάσχιση εγκατάλειψη αυτοπραγμάτωση διαταραχή γονέων συνεδρίες ψυχολόγοι χαμηλή συμβουλευτική ραντεβού άγχος φόβος φαντασιώσεις ψυχοθεραπείας προσέγγιση ψυχολογία θανάτου Αθήνα βουλιμία ψυχοθεραπεύτρια Ακρόπολη συμπεριφοράς κατάθλιψη πανικού ψυχοθεραπευτής κέντρο αυτογνωσία ψυχοθεραπεία ανορεξία μετρό σχέσεις διάχυτη νευρική κρίσεις φοβίες ψυχολόγος κενό αυτοεκτίμηση αναπτυξιακή προβλήματα κατακερματισμένος μου εαυτός νευρική αναλυτική κρίσεις συμπεριφοράς ψυχολόγοι μετρό συναισθήματα σχέσεις χαμηλή Αθήνα ψυχοθεραπεύτρια ραντεβού διάχυτη βουλιμία κατάθλιψη γνωσιακή αυτογνωσία αυτοπραγμάτωση φοβίες πανικού ψυχολογία προσέγγιση ψυχοθεραπείας γονέων διάσχιση προβλήματα θανάτου συνεδρίες φαντασιώσεις κενό εγκατάλειψη Ακρόπολη δυσκολίες φόβος αναπτυξιακή ψυχοθεραπευτής αυτοεκτίμηση κέντρο άγχος διαταραχή ψυχοθεραπεία συμβουλευτική ψυχολόγος ανορεξία