Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός γνωσιακή ψυχολόγοι φαντασιώσεις άγχος κέντρο συμβουλευτική αυτοεκτίμηση Ακρόπολη πανικού εγκατάλειψη αυτογνωσία θανάτου κρίσεις διαταραχή φόβος ψυχοθεραπείας σχέσεις ψυχοθεραπευτής ανορεξία κενό μετρό αυτοπραγμάτωση δυσκολίες Αθήνα ψυχοθεραπεία φοβίες αναλυτική ψυχολογία χαμηλή προσέγγιση βουλιμία κατάθλιψη συναισθήματα διάσχιση ραντεβού νευρική ψυχοθεραπεύτρια συνεδρίες συμπεριφοράς γονέων αναπτυξιακή προβλήματα ψυχολόγος διάχυτηκατακερματισμένος μου εαυτός αυτοεκτίμηση διάχυτη συμβουλευτική ψυχολογία αναπτυξιακή Αθήνα ψυχοθεραπείας φαντασιώσεις ψυχολόγος γονέων αναλυτική συνεδρίες φόβος νευρική ανορεξία αυτογνωσία μετρό προσέγγιση κρίσεις κενό αυτοπραγμάτωση κατάθλιψη γνωσιακή κέντρο ψυχολόγοι φοβίες χαμηλή ψυχοθεραπεία διαταραχή ψυχοθεραπεύτρια συμπεριφοράς συναισθήματα Ακρόπολη πανικού σχέσεις θανάτου δυσκολίες ραντεβού ψυχοθεραπευτής βουλιμία προβλήματα εγκατάλειψη διάσχιση άγχος κατακερματισμένος μου εαυτός δυσκολίες φόβος χαμηλή νευρική σχέσεις συμβουλευτική ψυχολογία αυτοεκτίμηση ψυχολόγοι διάσχιση γνωσιακή Αθήνα μετρό φοβίες προσέγγιση γονέων πανικού αναπτυξιακή άγχος ψυχοθεραπεύτρια Ακρόπολη βουλιμία κατάθλιψη διαταραχή αυτογνωσία ψυχολόγος αυτοπραγμάτωση ψυχοθεραπευτής κενό διάχυτη συμπεριφοράς φαντασιώσεις συνεδρίες αναλυτική ψυχοθεραπεία συναισθήματα ραντεβού θανάτου προβλήματα ψυχοθεραπείας κέντρο κρίσεις εγκατάλειψη ανορεξία κατακερματισμένος μου εαυτός ψυχολογία γνωσιακή άγχος δυσκολίες ψυχοθεραπεύτρια φοβίες Ακρόπολη προβλήματα ψυχολόγοι προσέγγιση κρίσεις ανορεξία αυτοπραγμάτωση ψυχολόγος διάχυτη ψυχοθεραπευτής κέντρο κατάθλιψη φαντασιώσεις συμβουλευτική αυτογνωσία νευρική αυτοεκτίμηση ψυχοθεραπείας μετρό πανικού Αθήνα χαμηλή γονέων συναισθήματα κενό αναπτυξιακή εγκατάλειψη ραντεβού ψυχοθεραπεία διάσχιση βουλιμία συνεδρίες φόβος σχέσεις θανάτου αναλυτική συμπεριφοράς διαταραχή κατακερματισμένος μου εαυτός ψυχοθεραπεύτρια προβλήματα γνωσιακή κέντρο κατάθλιψη χαμηλή φοβίες αναπτυξιακή ανορεξία φόβος ραντεβού πανικού συναισθήματα Ακρόπολη φαντασιώσεις σχέσεις θανάτου ψυχοθεραπείας προσέγγιση άγχος αυτοεκτίμηση συμβουλευτική μετρό συμπεριφοράς αυτοπραγμάτωση αυτογνωσία εγκατάλειψη δυσκολίες Αθήνα ψυχολόγοι διαταραχή νευρική βουλιμία ψυχολόγος κρίσεις συνεδρίες γονέων κενό αναλυτική ψυχοθεραπεία διάσχιση ψυχοθεραπευτής διάχυτη ψυχολογία κατακερματισμένος μου εαυτός αυτοεκτίμηση σχέσεις ψυχολόγοι διάχυτη συμπεριφοράς κρίσεις χαμηλή κέντρο διαταραχή προσέγγιση κενό ψυχοθεραπείας Αθήνα Ακρόπολη βουλιμία πανικού δυσκολίες φοβίες ψυχοθεραπεία αυτοπραγμάτωση γονέων αναλυτική εγκατάλειψη διάσχιση κατάθλιψη συναισθήματα μετρό συνεδρίες ψυχολογία ψυχοθεραπευτής ανορεξία ραντεβού νευρική φαντασιώσεις συμβουλευτική θανάτου άγχος ψυχολόγος ψυχοθεραπεύτρια φόβος αυτογνωσία προβλήματα αναπτυξιακή γνωσιακή