Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός συνεδρίες φαντασιώσεις κρίσεις ψυχολόγος ψυχολογία ανορεξία κατάθλιψη συμπεριφοράς νευρική κενό Αθήνα αναπτυξιακή αυτοπραγμάτωση ψυχολόγοι ψυχοθεραπείας πανικού γνωσιακή προσέγγιση χαμηλή συναισθήματα δυσκολίες Ακρόπολη βουλιμία διάσχιση διαταραχή μετρό κέντρο άγχος αυτογνωσία θανάτου εγκατάλειψη φόβος προβλήματα γονέων ψυχοθεραπεία ραντεβού διάχυτη σχέσεις αναλυτική φοβίες ψυχοθεραπεύτρια συμβουλευτική ψυχοθεραπευτής αυτοεκτίμησηκατακερματισμένος μου εαυτός αναπτυξιακή φαντασιώσεις συναισθήματα προσέγγιση μετρό κέντρο συμπεριφοράς φοβίες βουλιμία ψυχολογία αναλυτική ανορεξία ψυχοθεραπεία γονέων ραντεβού διάχυτη ψυχοθεραπείας προβλήματα Ακρόπολη αυτογνωσία διάσχιση εγκατάλειψη κατάθλιψη αυτοπραγμάτωση συμβουλευτική χαμηλή νευρική δυσκολίες κρίσεις ψυχοθεραπευτής θανάτου ψυχοθεραπεύτρια πανικού άγχος αυτοεκτίμηση ψυχολόγος Αθήνα ψυχολόγοι διαταραχή φόβος κενό σχέσεις γνωσιακή συνεδρίες κατακερματισμένος μου εαυτός θανάτου ψυχοθεραπευτής βουλιμία διάχυτη φοβίες συναισθήματα γνωσιακή αυτογνωσία διάσχιση ψυχοθεραπεύτρια διαταραχή ανορεξία άγχος ψυχολογία Ακρόπολη συμβουλευτική ψυχοθεραπείας πανικού γονέων χαμηλή συνεδρίες αναλυτική φόβος νευρική μετρό προσέγγιση ψυχοθεραπεία αναπτυξιακή κέντρο εγκατάλειψη ραντεβού συμπεριφοράς αυτοεκτίμηση κενό σχέσεις ψυχολόγοι αυτοπραγμάτωση δυσκολίες ψυχολόγος Αθήνα κρίσεις προβλήματα κατάθλιψη φαντασιώσεις κατακερματισμένος μου εαυτός αναλυτική χαμηλή κέντρο ραντεβού συμβουλευτική συμπεριφοράς διάσχιση βουλιμία ανορεξία εγκατάλειψη ψυχολόγος Ακρόπολη γνωσιακή ψυχοθεραπευτής αυτοεκτίμηση κατάθλιψη διάχυτη προβλήματα μετρό αυτοπραγμάτωση ψυχοθεραπεύτρια ψυχολογία συναισθήματα ψυχοθεραπείας αναπτυξιακή Αθήνα σχέσεις θανάτου νευρική δυσκολίες ψυχοθεραπεία φαντασιώσεις άγχος ψυχολόγοι κρίσεις διαταραχή γονέων προσέγγιση πανικού κενό αυτογνωσία συνεδρίες φοβίες φόβος κατακερματισμένος μου εαυτός φοβίες συνεδρίες κέντρο ψυχολόγος γονέων συναισθήματα χαμηλή ψυχοθεραπεύτρια φαντασιώσεις διαταραχή γνωσιακή συμπεριφοράς ψυχολογία ψυχοθεραπευτής διάσχιση συμβουλευτική προβλήματα ψυχοθεραπείας μετρό προσέγγιση ψυχολόγοι νευρική ραντεβού κρίσεις πανικού αυτογνωσία ανορεξία φόβος θανάτου αναλυτική Ακρόπολη δυσκολίες ψυχοθεραπεία σχέσεις βουλιμία αναπτυξιακή κενό κατάθλιψη Αθήνα διάχυτη άγχος αυτοπραγμάτωση αυτοεκτίμηση εγκατάλειψη κατακερματισμένος μου εαυτός διάχυτη πανικού ψυχοθεραπευτής γονέων κατάθλιψη φαντασιώσεις μετρό γνωσιακή άγχος Ακρόπολη ψυχοθεραπεύτρια αναπτυξιακή δυσκολίες φοβίες διάσχιση αυτοπραγμάτωση προσέγγιση ψυχοθεραπείας διαταραχή συμβουλευτική συναισθήματα θανάτου ψυχολόγοι συμπεριφοράς αυτογνωσία κενό φόβος σχέσεις αναλυτική αυτοεκτίμηση συνεδρίες ψυχοθεραπεία νευρική Αθήνα χαμηλή ραντεβού ψυχολόγος ανορεξία εγκατάλειψη κρίσεις κέντρο βουλιμία προβλήματα ψυχολογία