Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός συμβουλευτική κενό διάσχιση βουλιμία προβλήματα ψυχοθεραπεύτρια Αθήνα νευρική δυσκολίες εγκατάλειψη φαντασιώσεις μετρό κατάθλιψη ψυχοθεραπεία αυτοπραγμάτωση ψυχολόγοι άγχος γονέων ψυχοθεραπευτής αναπτυξιακή συναισθήματα ψυχολογία ανορεξία γνωσιακή συμπεριφοράς Ακρόπολη πανικού κρίσεις φοβίες ψυχολόγος ψυχοθεραπείας προσέγγιση συνεδρίες αυτοεκτίμηση θανάτου διαταραχή κέντρο αναλυτική φόβος διάχυτη σχέσεις ραντεβού χαμηλή αυτογνωσίακατακερματισμένος μου εαυτός συμπεριφοράς ψυχολόγοι κενό φαντασιώσεις μετρό ραντεβού Αθήνα ψυχολόγος συναισθήματα διάσχιση κατάθλιψη αυτοπραγμάτωση φοβίες κέντρο ανορεξία ψυχοθεραπεία γνωσιακή ψυχοθεραπεύτρια σχέσεις άγχος ψυχολογία διάχυτη προβλήματα διαταραχή συνεδρίες φόβος χαμηλή συμβουλευτική κρίσεις πανικού προσέγγιση δυσκολίες βουλιμία ψυχοθεραπείας αυτογνωσία γονέων αυτοεκτίμηση νευρική αναλυτική αναπτυξιακή Ακρόπολη ψυχοθεραπευτής εγκατάλειψη θανάτου κατακερματισμένος μου εαυτός αναλυτική κέντρο ψυχολόγοι κενό συνεδρίες φόβος διάσχιση Αθήνα αυτοπραγμάτωση πανικού ραντεβού γονέων σχέσεις άγχος ψυχολογία μετρό βουλιμία συμπεριφοράς ψυχοθεραπεία ψυχολόγος κατάθλιψη συμβουλευτική χαμηλή νευρική γνωσιακή αυτογνωσία προβλήματα φοβίες συναισθήματα αυτοεκτίμηση ανορεξία φαντασιώσεις διάχυτη ψυχοθεραπεύτρια αναπτυξιακή κρίσεις ψυχοθεραπευτής διαταραχή δυσκολίες ψυχοθεραπείας προσέγγιση θανάτου εγκατάλειψη Ακρόπολη κατακερματισμένος μου εαυτός προσέγγιση Ακρόπολη γνωσιακή συνεδρίες ψυχολόγοι γονέων φόβος συμπεριφοράς κατάθλιψη αυτοεκτίμηση διάχυτη ψυχοθεραπευτής νευρική χαμηλή φαντασιώσεις θανάτου μετρό ψυχοθεραπεύτρια πανικού συναισθήματα ψυχολογία αναπτυξιακή προβλήματα άγχος κρίσεις αυτοπραγμάτωση δυσκολίες σχέσεις ραντεβού φοβίες αυτογνωσία Αθήνα συμβουλευτική κενό εγκατάλειψη βουλιμία κέντρο διάσχιση ψυχοθεραπεία ψυχοθεραπείας ψυχολόγος ανορεξία αναλυτική διαταραχή κατακερματισμένος μου εαυτός συμβουλευτική βουλιμία ανορεξία Ακρόπολη φαντασιώσεις κατάθλιψη δυσκολίες συμπεριφοράς αυτοεκτίμηση συνεδρίες εγκατάλειψη αυτοπραγμάτωση ψυχοθεραπείας φοβίες ψυχοθεραπευτής κρίσεις διαταραχή αυτογνωσία κενό νευρική ψυχολόγοι αναλυτική άγχος προβλήματα θανάτου γονέων κέντρο ψυχολογία μετρό διάσχιση αναπτυξιακή γνωσιακή ψυχοθεραπεύτρια χαμηλή σχέσεις ραντεβού ψυχοθεραπεία διάχυτη φόβος ψυχολόγος Αθήνα προσέγγιση συναισθήματα πανικού κατακερματισμένος μου εαυτός βουλιμία κρίσεις συναισθήματα φόβος προσέγγιση συνεδρίες μετρό αναλυτική φοβίες αυτοπραγμάτωση ψυχοθεραπείας ψυχοθεραπεία γνωσιακή ψυχοθεραπεύτρια σχέσεις ψυχοθεραπευτής συμβουλευτική κενό πανικού ψυχολόγος αυτογνωσία γονέων θανάτου ψυχολογία ανορεξία φαντασιώσεις αυτοεκτίμηση διαταραχή προβλήματα συμπεριφοράς διάχυτη ραντεβού δυσκολίες εγκατάλειψη Αθήνα διάσχιση Ακρόπολη άγχος κατάθλιψη κέντρο αναπτυξιακή χαμηλή νευρική ψυχολόγοι