Ο κατακερματισμένος μου εαυτός

Η άμυνα της διάσχισης.

Στα αγγλικά ο όρος είναι dissociation, στα ελληνικά αποδίδεται ως διάσχιση. Η διάσχιση είναι μια σύνθετη αμυντική διαδικασία που διατηρεί την ψυχική και φυσική σταθερότητα στον άνθρωπο. Μετά από μια τραυματική εμπειρία η διάσχιση επιτρέπει στο άτομο να μετακινηθεί από το γεγονός της τραυματικής εμπειρίας και από το βίωμά της και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ουσιαστικά η διάσχιση ως αμυντική διαδικασία είναι συχνή σε αγχώδεις ή μετατραυματικές διαταραχές, σε διαταραχές της διάθεσης ή της προσωπικότητας. Είναι μια προστατευτική διαδικασία κατά την διάρκεια της τραυματικής διαδικασίας αλλά είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθεί να γίνεται και σε άλλες καταστάσεις. Με απλά λόγια είναι η διάσχιση- διαχωρισμός του συναισθήματος από το γεγονός. Σαν λειτουργία ξεκινάμε να την κάνουμε ακόμα και από  την βρεφική ηλικία και πιο συχνά στην παιδική ηλικία και όχι μόνο. Την χρησιμοποιούμε σε καταστάσεις που συναισθηματικά πιεζόμαστε ή κακοποιούμαστε και επειδή δεν το αντέχουμε νοερά μεταφερόμαστε κάπου αλλού. Μερικά παραδείγματα είναι όταν κάποιος κακοποιείται είτε σωματικά είτε σεξουαλικά αποκόπτει το συναίσθημά του από τον σωματικό πόνο. Συχνά ένα θύμα μετά από την κακοποίηση μένει ανέκφραστο και παγωμένο. Ωστόσο δεν χρησιμοποιούμε την άμυνα απαραίτητα μόνο σε τόσο έντονες εμπειρίες αλλά και σε άλλες πιο συνηθισμένες όπως για παράδειγμα, στις φωνές της μητέρας ένα βρέφος αρχικά θα κλάψει όμως αν γίνεται συνέχεια προκειμένου να προστατευτεί είναι πιθανό να προσπαθήσει να αποσπάσει την προσοχή του με κάτι άλλο. Οι τσακωμοί των γονιών μπροστά στα παιδία, η λεκτική κακοποίηση, η εγκατάλειψη ή η απόρριψη είναι καταστάσεις που ένα παιδί δεν μπορεί να τις διαχειριστεί και τότε αμύνεται.

Η διάσχιση είναι δυσλειτουργική όταν εξακολουθήσει να γίνεται συνέχεια και σε άλλες καταστάσεις. Στην ενηλικίωση μπορεί να χρησιμοποιείται για απομόνωση- αποστασιοποίηση όχι απαραίτητα από δυσάρεστες καταστάσεις αλλά από καταστάσεις που το άτομο νιώθει ότι απειλείται ή ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί. Είναι συχνό ιδιαίτερα στην σχιζοειδική διαταραχή της προσωπικότητας το άτομο μέσα σε μια παρέα να απομονώνεται και να παρατηρεί τους άλλους. Μπορεί να φαίνεται περίεργο το παράδειγμα αλλά είναι απλό αν ως παιδί κάποιος βίωσε μια πολύ κακοποιητική σχέση με την μητέρα γι αυτόν η εγγύτητα ή η κοντινότητα συνδέεται με αρνητικά συναισθήματα, έτσι όταν βιώνει κοντινότητα με κάποιο άτομο μπορεί να νιώθει ότι απειλείται. Αυτή η διαδικασία διακόπτει την ουσιαστική επαφή με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Η βίωση ενός αρνητικού γεγονότος έχει και κάποιες ανεκπλήρωτες ανάγκες όπως η ανάγκη για φροντίδα, ασφάλεια, αποδοχή, κατανόηση κ.α. με την διάσχιση το άτομο δεν έχει επίγνωση των ανεκπλήρωτων αναγκών κάτι που στην συνέχεια της ζωής του επιδεινώνει το τραύμα. Ουσιαστικά η έλλειψη συνοχής και επίγνωσης σε εσωτερικό επίπεδο του τραύματος, των συναισθημάτων που το συνοδεύουν και των ανεκπλήρωτων αναγκών δημιουργεί και έλλειψη συνοχής στον εαυτό.

Μέσα από την θεραπευτική σχέση το άτομο μπορεί να εξερευνήσει  το τραύμα του, να περιγράψει το γεγονός ή να αναβιώσει-θυμηθεί με τεχνικές, τραυματικές εμπειρίες, να εκφράσει τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και να καλύψει τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του μέσα από το re-mothering της θεραπευτικής σχέσης. Η θεραπευτική σχέση παρέχει ένα πλαίσιο οριοθετημένο και ασφαλές ώστε να μπορέσει το άτομο να σχετιστεί πραγματικά χωρίς άμυνες, να θυμηθεί και να νιώσει.

*Το άρθρο έχει δημοσιευτεί επίσης στο healthylifetree.com, e-περιοδικό υγείας, στο οποίο αρθρογραφώ.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Erskine R.G. (1993).Inquiry, Attunement, and Involvement in the Psychotherapy of Dissociation. Transactional Analysis Journal, Vol. 23, 4, pp. 184-190

Hilgard, E.R., Divided Consciousness: Multiple Controls in Human Thought and Action. 1986, New York: John Wiley and Sons.

Joseph, R., The Right Brain And The Unconscious: Discovering The Stranger Within. 1992, New York: Plenum.

Beahrs, J.O., Unity and Multiplicity: Multilevel Consciousness of Self in Hypnosis, Psychiatric Disorder and Mental Health. 1982, New York: Brunner/Mazel.

Tinnin, L., Mental Unity, Altered States of Consciousness and Dissociation. Dissociation, 1990. III(3): p. 154-159.

Selye, H., History and present status of the stress concept, in Handbook of Stress: Theoretical and Clinical Aspects, L. Goldberger and S. Breznitz, Editors. 1982, Free Press: New York.

DeMause, L., Foundations of Psychohistory. 1982, New York: Creative Roots.

Herman, J., Trauma and Recovery. 1992, New York: Basic Books.

κατακερματισμένος μου εαυτός διάχυτη ψυχοθεραπεία ψυχοθεραπευτής θανάτου σχέσεις αναλυτική κρίσεις προβλήματα ψυχοθεραπεύτρια ανορεξία εγκατάλειψη προσέγγιση διαταραχή κέντρο γνωσιακή συμβουλευτική Αθήνα ραντεβού βουλιμία πανικού αυτοεκτίμηση φόβος γονέων νευρική αυτοπραγμάτωση ψυχοθεραπείας συναισθήματα φοβίες μετρό Ακρόπολη ψυχολόγοι φαντασιώσεις συμπεριφοράς διάσχιση ψυχολόγος άγχος κατάθλιψη ψυχολογία συνεδρίες αναπτυξιακή χαμηλή δυσκολίες αυτογνωσία κενόκατακερματισμένος μου εαυτός γνωσιακή διαταραχή εγκατάλειψη αυτοεκτίμηση συναισθήματα συμβουλευτική αυτοπραγμάτωση πανικού μετρό νευρική κατάθλιψη διάχυτη αναπτυξιακή αναλυτική ραντεβού ψυχοθεραπεία φοβίες ψυχολογία συμπεριφοράς Ακρόπολη συνεδρίες χαμηλή κέντρο βουλιμία ψυχοθεραπείας αυτογνωσία προβλήματα προσέγγιση ψυχοθεραπευτής γονέων φόβος ψυχολόγος ψυχολόγοι άγχος κρίσεις ανορεξία κενό σχέσεις Αθήνα φαντασιώσεις θανάτου διάσχιση δυσκολίες ψυχοθεραπεύτρια κατακερματισμένος μου εαυτός συμβουλευτική ψυχοθεραπεία φαντασιώσεις ψυχοθεραπεύτρια ψυχολόγοι θανάτου ραντεβού γνωσιακή φόβος πανικού συμπεριφοράς αυτοπραγμάτωση μετρό δυσκολίες βουλιμία εγκατάλειψη διαταραχή άγχος ανορεξία Ακρόπολη διάσχιση χαμηλή αναλυτική προβλήματα διάχυτη αυτογνωσία ψυχολόγος κατάθλιψη φοβίες κενό αναπτυξιακή γονέων ψυχοθεραπείας κρίσεις σχέσεις ψυχολογία αυτοεκτίμηση συναισθήματα ψυχοθεραπευτής συνεδρίες κέντρο προσέγγιση νευρική Αθήνα κατακερματισμένος μου εαυτός αναλυτική συμβουλευτική κρίσεις ψυχολόγος πανικού αυτοεκτίμηση διαταραχή ανορεξία φόβος γνωσιακή χαμηλή φοβίες δυσκολίες Ακρόπολη ψυχολόγοι ψυχοθεραπεύτρια αυτογνωσία βουλιμία μετρό κενό άγχος διάχυτη κέντρο συμπεριφοράς νευρική φαντασιώσεις ραντεβού ψυχοθεραπείας γονέων ψυχοθεραπευτής αναπτυξιακή διάσχιση θανάτου προβλήματα συναισθήματα ψυχοθεραπεία Αθήνα εγκατάλειψη συνεδρίες ψυχολογία σχέσεις κατάθλιψη προσέγγιση αυτοπραγμάτωση κατακερματισμένος μου εαυτός συμβουλευτική ψυχολόγος ψυχολογία κέντρο διαταραχή γονέων κατάθλιψη αναπτυξιακή μετρό Ακρόπολη προβλήματα ψυχοθεραπείας αυτοεκτίμηση χαμηλή ψυχοθεραπεύτρια ραντεβού αναλυτική φόβος κρίσεις φαντασιώσεις σχέσεις διάσχιση θανάτου κενό συναισθήματα βουλιμία Αθήνα ψυχοθεραπεία συμπεριφοράς ψυχολόγοι ανορεξία αυτογνωσία φοβίες συνεδρίες άγχος πανικού ψυχοθεραπευτής δυσκολίες γνωσιακή εγκατάλειψη αυτοπραγμάτωση διάχυτη προσέγγιση νευρική κατακερματισμένος μου εαυτός γνωσιακή ανορεξία φόβος αυτοπραγμάτωση σχέσεις νευρική άγχος διάχυτη αναλυτική χαμηλή διάσχιση ψυχοθεραπευτής φοβίες μετρό διαταραχή εγκατάλειψη γονέων ψυχοθεραπεύτρια συμπεριφοράς Ακρόπολη συναισθήματα θανάτου αυτοεκτίμηση κέντρο ψυχολόγος δυσκολίες κατάθλιψη συμβουλευτική ραντεβού Αθήνα φαντασιώσεις κενό ψυχοθεραπείας προσέγγιση ψυχολόγοι συνεδρίες ψυχοθεραπεία προβλήματα πανικού βουλιμία κρίσεις αυτογνωσία αναπτυξιακή ψυχολογία